Otobüsle seyahat eden yolcularla birlikte, yazılı ve görsel medya da bayram döneminde otobüs bilet fiyatlarının arttığını düşünüyor. Bu nedenle de muhabirlerin TOFED yöneticileriyle yaptıkları röportajlarda en çok öne çıkan sorulardan biri “bayram öncesinde bilet fiyatlarının artışı” ile ilgiliydi. Oysa, otobüs işletmeleri havayolu firmaları gibi anlık fiyat belirleme şansına yasal olarak sahip değiller.

Sistem nasıl işliyor?

Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği haksız rekabeti önlemek üzere Ulaştırma Bakanlığı’na otobüsle yolcu taşımalarında taban fiyat belirlemesi yetkisi vermiştir. Ulaştırma Bakanlığı da bu yetki çerçevesinde belirli periyotlarla tebliğ yayınlayarak, taban fiyatları belirler. Firmalar bu taban fiyatları esas alarak, bilet fiyatlarını tespit ederler ve Ulaştırma Bakanlığı’na bildirirler. Otobüs işletmeleri, taban fiyatın altına düşmemek üzere bildirdikleri fiyat üzerinden en fazla yüzde 30 indirim yapma hakkına sahiptir. Yolculuk taleplerinin az olduğu dönemlerde bu indirim oranı genellikle kullanılır. Ancak indirim yapılmış olsa da uygulanan bilet fiyatı Bakanlığın tespit ettiği rakamın altında olamaz.

Bayram öncesi yeni tarife alınamaz

Firmalar Ulaştırma Bakanlığı’na bildirdikleri fiyat tariflerini 4 ay süreyle uygulamak zorundadırlar. Ayrıca, yenileme süreleri dolmuş bile olsa, bayramlara 15 gün veya daha az süre kalmışsa, yeni tarife belirleyemezler. Bayramın bitiminden 15 gün sonra ancak yeni tarifelerini bakanlığa bildirirler. Bu tebliğe göre fiyatlarını belirleyen iki otobüs firması, örneğin İstanbul-Ankara için asgari 27 lira taban fiyatı baz alarak fiyatlarını bakanlığa bildirirler. Diyelim ki, A firması İstanbul – Ankara fiyatını 40 lira olarak tespit eder ve bakanlığa bildirir. Kış aylarında, yolculuk talebinin az olduğu aylarda yüzde 30 indirim hakkını uygulayarak, 12 lira indirimle 28 liraya bilet satabilirler. B firması ise fiyatını 60 lira olarak tespit edebilir ve yüzde 30 indirim yaptığında 42 liradan İstanbul – Ankara biletini satar. Ama bayram aralığında bu indirimler uygulanmayabilir ve A firması 40 liradan, B firması 60 liradan satış yapabilir. Ulaştırma Bakanlığı, taban fiyat uygulanmasına dair tebliğlerinde otobüsün kat edeceği mesafeyi, kilometre üzerinden baz alır.

Havada durum ne?

Havayolları ise bağlı oldukları Sivil Havacılık Yönetmeliği ve diğer mevzuatlarda böyle bir hüküm olmadığı için bayrama, hatta örneğin arife gününe mahsus fiyat uygulamasına gidebilirler. Örneğin, bir özel havayolu şirketi, Mayıs ayında İstanbul – Bodrum uçak biletini 74 liradan, Temmuz ayında ortalama 192 liradan satarken, bayram sürecinde fiyatını 300 lira olarak belirleyebilmektedir.

Otobüsçü sıkışmış vaziyette

Bir yanda havayolları anlık fiyat uygulamaları ile otobüsçülerle haksız rekabete girişirken, diğer yandan da Ankara – Konya hattında seferlerine başlayan hızlı trenin devlet desteği ve isteğiyle 15 günlük süreyle ücretsiz yolcu taşıması otobüsçülerin içinde bulunduğu şartların ağırlaşmasına neden olmaktadır.